Zgodnie z art. 183 § 1 kodeksu postępowania karnego, osoba będąca świadkiem przestępstwa może uchylić się od odpowiedzi na pytanie zadane przez organy procesowe, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić tą osobę lub osobę dla niej najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

Jest to odrębna instytucja procesowa od przewidzianych w art 182 k.k. prawa odmowy zeznań przysługującego świadkowi, który w innej toczącej się sprawie jest oskarżony o współudział w przestępstwie objętym postępowaniem, oraz prawa do odmowy zeznań przez osobę najbliższą dla oskarżonego.

 

Definicja osoby najbliższej

Kodeks karny w art. 115 § 11 stwierdza, że osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.

 

Prawo świadka do odmowy odpowiedzi na pytanie w postępowaniu w sprawach o wykroczenia

Stosownie do art. 41 § 1 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, w postępowaniu wykroczeniowym przy przeprowadzaniu dowodu z zeznań świadka stosuje się odpowiednio przepisy art. 182 oraz art. 183 k.p.k. Tak więc i tu świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.
Należy jednak podkreślić, że instytucja z art. 183 k.p.k. ma zastosowanie wyłącznie w sytuacji gdy narażenie to dotyczy przestępstwa – a nie jedynie wykroczenia.

 

Zagadnienie to poruszył Trybunał konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 marca 2014 r. wydanego w sprawie P 27/13, w którym to Trybunał powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2004 r. (sygn. akt I KZP 26/04 , OSNKW nr 11-12/2004, poz. 102) uznającą, że odpowiednie stosowanie – z mocy art. 41 § 1 k.p.w. – w postępowaniu w sprawach o wykroczenia art. 183 § 1 k.p.k., nie oznacza, aby osoba przesłuchiwana w charakterze świadka w sprawie o wykroczenie mogła odmówić odpowiedzi na pytanie także wtedy, gdy odpowiedź taka narażałaby osobę jej najbliższą na odpowiedzialność za wykroczenie. Może to uczynić jedynie wówczas, gdy odpowiedź ta mogłaby narazić osobę dla świadka najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

 

W konsekwencji, także osoba rozpytywana w sposób pozaprocesowy przez uprawniony organ, żądający od niej informacji, którą z mocy przepisu szczególnego ma obowiązek przekazać temu organowi, może odmówić udzielenia odpowiedzi, czyli nie udzielić określonej wiadomości, tylko wówczas, gdy owa odpowiedź (informacja) mogłaby narazić osobę jej najbliższą na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, a nie za wykroczenie.

 

Prawo świadka do odmowy odpowiedzi na pytanie przy wykroczeniu z art. 96 § 3 k.w.

Art. 96 § 1 kodeksu wykroczeń typizuje wykroczenie polegające na dopuszczeniu przez właściciela, posiadacza, czy też użytkownika pojazdu do prowadzenia pojazdu przez osobę:
niemającą do tego sprawności fizycznej lub psychicznej,
niemającą wymaganych uprawnień,
znajdującą się w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka,
I w innych przypadkach wymienionych w § 1 art. 96 k.w.

Przepis § 3 art. 96 k.w. nakłada na właściciela, który dopuścił się powyższego wykroczenia, obowiązek wskazania na żądanie organu procesowego komu powierzył pojazd do kierowania lub używania w oznaczonym czasie.

 

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 marca 2014 r. (P 27/13) stwierdził, że prawo świadka do odmowy odpowiedzi na pytanie przy wykroczeniu wskazanym w art. 96 § 3 k.w. realizuje się, jeżeli udzielenie odpowiedzi komu został powierzony pojazd mogłaby narazić osobę najbliższą właścicielowi lub posiadaczowi pojazdu na odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

 

Prawo świadka do odmowy odpowiedzi na pytanie przy wykroczeniu z art. 92a k.w.

Możliwa jest również sytuacja, w której ujawnienie faktu kierowania pojazdem przez osobę najbliższą wezwanemu mogłoby narazić ją na odpowiedzialność nie tylko za wykroczenie z art. 92a k.w. (niestosowanie się do ograniczenia prędkości), ale też np. za przestępstwo z art. 244 k.k. (gdy był wobec niej orzeczony zakaz środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów) czy z art. 180a k.k. (gdy decyzją właściwego organu cofnięto jej uprawnienia do kierowania pojazdami).

W takich wypadkach powstaje prawo świadka do odmowy odpowiedzi na pytanie (tak: wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2015 r., XVII Ka 817/15).

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *