Wyłączna właściwość komisji lekarskich w sprawie nadawania kategorii wojskowej

Orzekanie (zarówno pozytywne, jak i negatywne) w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej ustalonej ostatecznym orzeczeniem powiatowej komisji lekarskiej mieści się w zakresie kompetencji właściwych powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich oraz właściwych wojskowych komisji lekarskich.

Orzekanie to nie należy w szczególności do zakresu właściwości organów administracji wojskowej (w tym wojskowych komendantów uzupełnień oraz szefów wojewódzkich sztabów wojskowych).

 

Uprawnienia organów administracji wojskowej w materii nadawania kategorii wojskowej

Organy administracji wojskowej zostały wyposażone m.in. w kompetencje do składania środków odwoławczych od orzeczeń komisji lekarskich (art. 28 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej – dalej „u.p.o.”), do wnioskowania do powiatowej komisji lekarskiej o zmianę ostatecznego orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej (art. 28 ust. 4 u.p.o.), do kierowania określonych kategorii osób do wojskowych komisji lekarskich (art. 29 ust. 2 i 2a u.p.o.) lub do wnoszenia środków odwoławczych od orzeczeń tego rodzaju komisji pierwszego stopnia (art. 29 ust. 3c).

 

Nieważność decyzji o zmianie kategorii wojskowej, wydanej przez organy administracji wojskowej

Skoro jak już powiedziano brak jest podstaw prawnych do przyjmowania, że organy administracji wojskowej są właściwe do orzekania lub do zmiany orzeczeń właściwych powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich oraz wojskowych komisji lekarskich pierwszego i drugiego stopnia (rejonowych wojskowych komisji lekarskich oraz Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej), to decyzja merytoryczna tychże organów we wskazanej kwestii obarczona jest wadą z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. (wada nieważności). Dotyczy to zarówno decyzji pozytywnej, jak i negatywnej – jako wydanej z naruszeniem właściwości rzeczowej organów administracji wojskowej.

 

Związanie organów administracji wojskowej ostatecznymi orzeczeniami komisji lekarskich

Zasadą w polskim systemie prawnym jest to, iż organy administracji wojskowej związane są ostatecznymi orzeczeniami powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich (art. 28 ust. 5 u.p.o.) oraz wojskowych komisji lekarskich (art. 29 ust. 3e u.p.o.).

 

Wykluczenie możliwość powiatowej komisji lekarskiej do weryfikacji (zmiany) własnego orzeczenia na wniosek skarżącego

W przypadku gdy osoba domaga się zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej (z kategorii D lub E na „wyższą” kategorię) ustalonej ostatecznym orzeczeniem powiatowej komisji lekarskiej, należy stwierdzić, że powiatowa komisja nie posiada właściwości do weryfikacji (zmiany) własnego orzeczenia na wniosek skarżącego.

 

Z treści art. 28 ust. 4c u.p.o. wynika bowiem, że wojskowy komendant uzupełnień nie jest uprawniony do wydania decyzji o skierowaniu osoby podlegającej kwalifikacji do powiatowej komisji lekarskiej w razie wydania przez tę komisję ostatecznego orzeczenia ustalającego kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E (tak: wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt. II SA/Rz 503/17).

 

Ustalenie kategorii wojskowej z naruszeniem przepisów prawa – możliwość zmiany kategorii D i E na A

Na zasadzie wyjątku, przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej wszczyna z urzędu nadzwyczajne postępowanie w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej wobec osób, dla których ustalono kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E, jeżeli ostateczne orzeczenie o stopniu zdolności tych osób do czynnej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. Podstawę prawną stanowi tu art. 28 ust. 4 d u.p.o.

Przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej kieruje się w tym względzie brzmieniem art. 7 k.p.a. stanowiącego, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

 

Warunki zmiany kategorii wojskowej D i E na A w ramach postępowania weryfikacyjnego

Będąc szczególną podstawą weryfikacji orzeczenia o nadaniu kategorii wojskowej D lub E, postępowanie w tym przedmiocie winno być uruchamiane z urzędu przez przewodniczącego komisji. Nie wyklucza to jednak złożenia w tym przedmiocie wniosku przez zainteresowanego.

Wniosek nie oznacza jednak, że z chwilą jego złożenia dochodzi automatycznie do wszczęcia postępowania nadzwyczajnego. Jak wynika bowiem z treści art. 28 ust. 4 d u.p.o. przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej dokonuje weryfikacji wcześniejszego orzeczenia po wszczęciu z urzędu postępowania jedynie wówczas, gdy stwierdzi wydanie go z naruszeniem prawa.
Ustawodawca nakłada zatem na organ administracji obowiązek przeprowadzenia postępowania zmierzającego do ustalenia, czy pierwotne orzeczenie wydane zostało z naruszeniem prawa.

 

W przedmiotowym zakresie organ administracji zobowiązany jest na wstępnym etapie postępowania nadzwyczajnego do zweryfikowania okoliczności powoływanych przez wnioskodawcę i oceny czy powoływane okoliczności oraz materiał dowodowy, którym dysponował na etapie pierwotnego postępowania, uzasadniają wszczęcie z urzędu postępowania nadzwyczajnego.
Orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje przy tym, że w sytuacji gdy zainteresowany wnioskodawca domaga się od organów wszczęcia takiego postępowania winien dołączyć do akt sprawy wszelką dokumentację w tym również medyczną. W przypadku gdy taką dokumentacją nie dysponuje, organ administracji zobowiązany jest do podjęcia działań zmierzających do jej uzyskania.

Osoba ubiegająca się o weryfikację orzeczenia komisji lekarskiej w sprawie nadania kategorii wojskowej D lub E może popierać to takimi argumentami, jak np. brak odniesienia się komisji do całości przedstawionego materiału dowodowego (zaświadczeń lekarskich), niewłaściwa ocena dokumentacji, i wszelkie inne naruszenia procedur postępowania komisji (tak: wyrok NSA z dnia 30 września 2016r. , sygn. akt I OSK 1447/16 ).

 

O wszczęciu postępowania weryfikującego powiadamia się wojskowego komendanta uzupełnień oraz osobę, wobec której orzeczona została kategoria zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E (art. 28 ust. 4d u.p.o.).

 

Zniszczenie zarchiwizowanych dokumentów komisji lekarskiej a dowodzenie w postępowaniu weryfikacyjnym

Z uwagi na obowiązujące unormowania prawne w zakresie archiwizacji dokumentów oraz ich niszczenia może zaistnieć sytuacja, że organ administracji nie będzie w stanie we własnych zasobach odnaleźć stosownego orzeczenia. W takich przypadkach ciężar dowodu spoczywa na stronie domagającej się czynności procesowej, co oznacza, że strona żądająca wszczęcia nadzwyczajnego postępowania będzie zobowiązana do przedłożenia dokumentu, którego uchylenia się domaga, oraz dokumentacji medycznej.

 

Wojskowe komisje lekarskie:

Możliwość zmiany kategorii wojskowej rezerwistów i żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową

Jak wspomniano, również wojskowe komisje lekarskie są właściwe do orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej i nadawania określonych kategorii wojskowych. Ich właściwość dotyczy określonych osób, wymienionych w art. 29 ust 1. u.p.o. Dotyczy to m.in.:
1) osób o nieuregulowanym stosunku do służby wojskowej w okresie, kiedy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska;
2) żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową;
3) żołnierzy rezerwy;
4) osób przeniesionych do rezerwy niebędących żołnierzami rezerwy i innych;

Wymienione osoby, na swój wniosek lub z urzędu, kierowane są do wojskowej komisji lekarskiej przez wojskowego komendanta uzupełnień (wyjątek stanowią tu żołnierze czynnej służby wojskowej, których do komisji kieruje dowódca jednostki wojskowej). Kierujący informuje przewodniczącego komisji wojskowej o takim fakcie i przesyła w załączeniu posiadaną dokumentację medyczną dotyczącą stanu zdrowia osoby skierowanej.

 

Skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej na wniosek osób wskazanych (poza żołnierzami czynnej służby wojskowej), może nastąpić jednak wyłącznie w przypadku występowania uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych. Użycie w ustawie sformułowania „na wniosek” sugeruje jednak iż nawet w sytuacji niewystępowania braków kadrowych Sił Zbrojnych, skierowanie takie może nastąpić z urzędu – przez wojskowego komendanta uzupełnień.

Sposobność ta nie dotyczy natomiast osób z kategorią wojskową E. Takich osób bowiem, zgodnie z brzmieniem art. 29 ust. 3a nie kieruje się (ani na wniosek, ani z urzędu) do wojskowej komisji lekarskiej w czasie pokoju.

 

Szczegóły dotyczące prac i uprawnień wojskowych komisji lekarskich określone są w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 stycznia 2018 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach.

 

Możliwość zmiany kategorii wojskowej z D na A nadanej przed rokiem 2009 przez komisję wojskową

Dnia 9 stycznia 2009 r. Sejm przeprowadził nowelizację ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. W nowym brzmieniu ustawa ta przewiduje możliwość uregulowania stosunku do służby wojskowej poprzez przeniesienie do rezerwy bez odbywania czynnej służby wojskowej.

Jeżeli przed tą datą osoba podlegająca powszechnemu poborowi wojskowemu została uznana ostatecznym orzeczeniem powiatowej komisji lekarskiej za osobę niezdolną do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju (kategoria D) , a z aktualnego stanu ewidencji wojskowej wynika, iż osoba ta została przeniesiona do rezerwy (bez odbycia służby wojskowej w związku ustaloną kategorią D) – przyjąć należy, że przesłanka z art. 29 ust. 1 pkt 4 u.p.o. została spełniona i istnieje możliwość, aby osoba z kategorią D wystąpiła z wnioskiem do wojskowego komendanta uzupełnień o skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej w czasie występowania uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych.

 

Przesłanka występowania uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych przy zmianie kategorii wojskowej

Wspomniana przesłanka występowania uzupełnieniowych “potrzeb kadrowych” Sił Zbrojnych niezbędna do możliwości wystąpienia z wnioskiem o skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej o zmianię kategorii wojskowej oznacza w praktyce, że właściwy organ wojskowy dysponuje znacznym zakresem swobody oceny istnienia tego rodzaju potrzeb i wydanie decyzji o skierowaniu do wojskowej komisji lekarskiej musi zostać poprzedzone pozytywną weryfikacją przesłanki “uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych” (tak: wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 12 września 2017 r., sygn. akt. II SA/Rz 503/17).

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *